انواع روغن، کاربردها و نحوه انتخاب

روغن کمپرسور یکی از مهم‌ترین اجزای هر سیستم تبرید و تهویه مطبوع است. وظیفه روغن فقط روانکاری کمپرسور نیست؛ بلکه در بسیاری از سیستم‌ها به کاهش اصطکاک و سایش قطعات، کمک به آب‌بندی، انتقال حرارت و عملکرد صحیح کمپرسور نیز کمک می‌کند. انتخاب روغن نامناسب می‌تواند باعث کاهش راندمان، برگشت نامناسب روغن، افزایش سایش و حتی آسیب جدی به کمپرسور شود.

روغن کمپرسور برودتی چیست؟

روغن برودتی، روانکاری است که برای کار در شرایط خاص سیستم‌های سرمایشی طراحی شده است. این روغن باید بتواند در محدوده دمایی سیستم، ویسکوزیته مناسبی داشته باشد و در کنار مبرد و اجزای سیستم عملکرد پایدار خود را حفظ کند.

یکی از نکات بسیار مهم، سازگاری روغن با مبرد و کمپرسور است. به همین دلیل نمی‌توان صرفاً بر اساس غلظت روغن تصمیم گرفت و آن را برای هر کمپرسور یا هر گاز مبرد استفاده کرد. سازندگان کمپرسور معمولاً نوع و گرید روغن مناسب هر مدل را مشخص می‌کنند.

انواع مهم روغن‌های برودتی

۱. روغن مینرال (Mineral Oil)

روغن‌های مینرال یا معدنی سابقه طولانی در سیستم‌های تبرید دارند و در برخی سیستم‌های قدیمی، به‌خصوص سیستم‌های دارای مبردهای HCFC مانند R22، استفاده می‌شوند.

مینرال اویل رطوبت کمتری نسبت به روغن‌های POE جذب می‌کند و با برخی مبردهای HCFC سازگاری مناسبی دارد. با این حال، استفاده از آن در سیستم‌های دارای مبردهای HFC باید با توجه به مشخصات کمپرسور و سازگاری روغن انجام شود.

۲. روغن POE یا Polyol Ester

روغن POE یکی از رایج‌ترین روغن‌ها در بسیاری از سیستم‌های مدرن است و برای تعداد زیادی از مبردهای HFC و برخی مبردهای جدید مورد استفاده قرار می‌گیرد.

برای مثال، سازندگان معتبر مانند Danfoss و BITZER برای برخی کمپرسورها و مبردهایی مانند R134a، R404A، R407C و R410A روغن‌های POE با گریدهای مشخص معرفی کرده‌اند. البته نوع دقیق روغن باید بر اساس مدل کمپرسور تعیین شود.

نکته مهم درباره POE این است که رطوبت را به‌شدت جذب می‌کند؛ بنابراین ظرف روغن باید تا زمان مصرف بسته بماند و تماس روغن با هوای محیط تا حد امکان کاهش پیدا کند. Copeland نیز نسبت به رطوبت‌پذیری بالای POE هشدار داده و کنترل رطوبت سیستم را بسیار مهم می‌داند.

۳. روغن PVE

PVE یا Polyvinyl Ether نیز در برخی کمپرسورها و سیستم‌های مدرن مورد استفاده قرار می‌گیرد. Danfoss اشاره می‌کند که PVE برای برخی سیستم‌های دارای مبردهای HFC کاربرد دارد و از نظر پایداری شیمیایی و حرارتی ویژگی‌های مناسبی دارد.

۴. روغن PAG

PAG بیشتر در کاربردهای مشخص و کمپرسورهایی که برای آن طراحی شده‌اند استفاده می‌شود و نباید آن را به‌صورت عمومی جایگزین POE یا روغن مینرال در نظر گرفت.

انتخاب PAG نیز باید بر اساس نوع کمپرسور، مبرد و توصیه سازنده انجام شود. حتی در جدول‌های رسمی سازندگان، نوع روغن بر اساس مدل و مبرد تغییر می‌کند.

عدد 32، 46، 68 و... روی روغن به چه معناست؟

یکی از مشخصه‌های مهم روغن برودتی، ویسکوزیته است. به زبان ساده، ویسکوزیته نشان می‌دهد روغن در برابر جاری شدن چه میزان مقاومت دارد.

به همین دلیل ممکن است در بازار با گریدهایی مانند 32، 46 یا 68 روبه‌رو شوید.

اما یک اشتباه رایج این است که تصور کنیم:

«هر روغن 68 برای هر کمپرسوری مناسب است.»

این تصور اشتباه است.

گرید ویسکوزیته تنها یکی از مشخصات روغن است و انتخاب نهایی باید بر اساس نوع کمپرسور، مبرد، دمای کاری و دستورالعمل سازنده انجام شود. برای نمونه، BITZER برای کاربردهای مختلف روغن‌های متفاوتی با گریدهای مشخص معرفی می‌کند.

رابطه روغن و گاز مبرد

روغن و مبرد در داخل مدار تبرید با یکدیگر در تماس هستند و بخشی از روغن همراه مبرد در مدار حرکت می‌کند. بنابراین روغن باید تا حد مناسبی با مبرد سازگار باشد تا بتواند از مدار به کمپرسور برگردد.

اگر روغن و مبرد سازگاری مناسبی نداشته باشند، ممکن است برگشت روغن به کمپرسور دچار مشکل شود و روغن در بخش‌هایی از سیستم باقی بماند. این موضوع می‌تواند باعث کاهش عملکرد و حتی کمبود روغن در کمپرسور شود.

به همین دلیل انتخاب روغن باید همزمان با انتخاب مبرد و کمپرسور بررسی شود.

آیا می‌توان روغن کمپرسور را با هر روغن دیگری مخلوط کرد؟

خیر.

مخلوط کردن روغن‌ها بدون بررسی سازگاری آنها می‌تواند خطرناک باشد. برای مثال، Copeland به‌طور مشخص درباره مخلوط کردن روغن‌های استری با روغن مینرال یا آلکیل‌بنزن در برخی سیستم‌های دارای مبردهای بدون کلر هشدار داده است.

بنابراین هنگام تعویض روغن یا شارژ مجدد، بهتر است ابتدا مدل دقیق کمپرسور و روغن توصیه‌شده توسط سازنده بررسی شود.

رطوبت؛ دشمن روغن و کمپرسور

وجود رطوبت در مدار تبرید می‌تواند مشکلات مختلفی ایجاد کند؛ از جمله خوردگی، کاهش کیفیت روانکاری و در بعضی ترکیب‌های روغن و مبرد، تشکیل اسید.

این موضوع برای روغن‌های POE اهمیت بیشتری دارد، زیرا این روغن‌ها رطوبت را به‌سرعت جذب می‌کنند. BITZER نیز توصیه می‌کند ظروف روغن اصلی تا زمان استفاده بسته بمانند و از ورود هوای محیط به روغن جلوگیری شود.

به همین دلیل در هنگام سرویس:

• ظرف روغن را بی‌دلیل باز نگذارید.

• از روغن موجود در ظرف‌های نامطمئن استفاده نکنید.

• قبل از شارژ روغن، مشخصات روغن قبلی و روغن پیشنهادی سازنده را بررسی کنید.

• در سیستم‌های POE، کنترل رطوبت اهمیت ویژه‌ای دارد.

برای انتخاب صحیح، این موارد را بررسی کنید:

۱. مدل دقیق کمپرسور
برند و مدل کمپرسور اولین اطلاعاتی است که باید بررسی شود.

۲. نوع مبرد
مانند R22، R134a، R410A، R404A، R290 و سایر مبردها.

۳. نوع روغن توصیه‌شده توسط سازنده
مینرال، POE، PVE، PAG یا انواع دیگر.

۴. گرید ویسکوزیته
مانند 32، 46، 68 و سایر گریدها.

۵. شرایط کاری سیستم
دمای تبخیر، دمای کندانس، نوع کاربرد و شرایط کاری کمپرسور نیز اهمیت دارند.

۶. مشخصات فنی روغن
در صورت امکان همیشه دیتاشیت و تأییدیه سازنده روغن و کمپرسور بررسی شود.

چند نمونه از تطابق مبرد و روغن

برای درک بهتر، در جداول رسمی سازندگان می‌توان نمونه‌های زیر را مشاهده کرد:

این جدول صرفاً برای آشنایی است و به معنی مناسب بودن یک روغن برای تمام کمپرسورهای دارای این مبرد نیست؛ چون نوع روغن حتی برای یک مبرد مشخص می‌تواند بین کمپرسورها متفاوت باشد.

نکته مهم برای تعمیرکاران

اگر قرار است روغن کمپرسور تعویض شود، فقط به رنگ، غلظت یا نام تجاری روغن قبلی اکتفا نکنید.

مدل کمپرسور + نوع مبرد + نوع روغن + ویسکوزیته توصیه‌شده سازنده را در کنار یکدیگر بررسی کنید.

در صورت تردید، بهترین مرجع برای انتخاب روغن، دیتاشیت یا دستورالعمل رسمی سازنده کمپرسور است. برندهایی مانند Copeland، Danfoss و BITZER برای کمپرسورهای خود جداول مشخصی از مبردها و روانکارهای مورد تأیید ارائه می‌کنند.

جمع‌بندی

روغن مناسب، بخش جدایی‌ناپذیر عملکرد صحیح کمپرسور است. انتخاب روغن نباید صرفاً بر اساس قیمت یا عدد ویسکوزیته انجام شود؛ بلکه باید سازگاری روغن با کمپرسور و مبرد، ویسکوزیته، شرایط کاری و توصیه سازنده در نظر گرفته شود.

در فروشگاه فرزاد می‌توانید انواع روغن‌های برودتی موردنیاز سیستم‌های سرمایشی را تهیه کرده و برای انتخاب محصول مناسب، پیش از خرید از مشاوره تخصصی استفاده کنید.